‘Het is nodig dat we problemen eerder oppakken, zodat ze niet groter groeien’

‘We zitten tegenover supermarkt Dirk.’ De afspraak met Buurt GGZ’er Reinier Dohmen is middenin het winkelcentrum De Hoven in Delft bij Wij West Dichtbij. Het is zijn vaste standplaats als hij niet op bezoek is bij mensen in de wijk. Hij vertelt wat de Buurt GGZ’er doet en waarom het hem niet verbaast dat er zoveel vraag naar is. ‘In een steeds complexer wordende maatschappij is het nodig dat we mensen actief benaderen en eerder problemen oppakken, zodat problemen niet enorm uit de hand lopen.’

Even binnenwandelen met een vraag

De locatie waar Reinier werkt, ziet eruit als een koffietentje. De deuren van Wij West Dichtbij staan wijd open. Iedereen kan tussen het boodschappen door even binnenwandelen. Er zijn taalmaatjes, een formulierenbrigade, een financiële winkel, werkbegeleiding. ‘Sinds de zomer van 2024 zitten hier zo’n twaalf verschillende professionals van onder andere Delft voor elkaar, Delft Support en Werkse!. Ik ben er eind 2024 bijgekomen als Buurt GGZ’er. Het is prettig dat we hier samen zitten. Als mensen binnenlopen met een vraag, kunnen we makkelijker met elkaar meekijken of even aanschuiven bij een gesprek.’

Behoefte aan ggz-expertise in de wijk 

Eind 2024 ging Reinier als eerste Buurt GGZ’er van start. ‘De functie is ontstaan vanuit een project van ZonMw, als aanvulling op ‘Vangnet in de buurt’, een initiatief van Delft voor elkaar. Daarin gaan wijkverbinders actief op bezoek bij mensen over wie zorgen of klachten zijn. Ze leggen verbinding tussen bewoners en organisaties als de woningbouw, huisarts, politie, welzijnsorganisaties en gemeenten. En hier ben ik als Buurt GGZ’er aan toegevoegd, zodat er in het team laagdrempelig ggz-expertise aanwezig is voor mensen in de wijk en voor de partners in het maatschappelijk veld. Het leek mij meteen een mooi project. Ik werk al langer voor Doel Delfland met complexere vraagstukken, dus ken de problematiek en de partners. Ons doel is dat we samen eerder problemen signaleren en daarmee zwaardere problematiek voorkomen.’ 

Op bezoek na signalen

Als Buurt GGZ’er gaat Reinier bij iemand op bezoek na zorgen of klachten uit de wijk, zoals de woningbouw, wijkagent, een bezorgde buur of organisaties in het sociaal domein. Er is bijvoorbeeld gedoe met rekeningen, er zijn klachten over middelengebruik of zorgen over kinderen. En dan bellen ze mij: “Wat denk jij? Kun je een keer mee op een huisbezoek?” Soms ga ik alleen, maar meestal eerst samen met de melder of een van de wijkverbinders. Zij leggen dan uit: “Wij kunnen je niet goed helpen, maar deze gast misschien wel.” Ik kijk vooraf altijd even of er meer informatie bekend is en of er al andere organisaties betrokken zijn, maar op zich ga ik vrij blanco het gesprek in. Wat is er aan de hand? Wie is deze persoon? In welke richting kunnen we de oplossing zoeken en wat laat iemand toe? We willen tegemoetkomen aan de zorg van de melder, maar mensen moeten wel zelf willen.’

Psychisch of maatschappelijk probleem?

En moet het altijd om psychische problemen gaan, voordat Reinier wordt ingeschakeld? ‘Nee, niet per se. Het is heel wisselend. Ik zie mensen die door herbelevingen of psychoses onbegrepen gedrag vertonen, wat omwonenden eng vinden. Maar veel vaker gaat het om mensen waar de sociaal-maatschappelijke problemen zo opstapelen dat psychische klachten ontstaan. Dus tja, wat is het dan? Je hebt schulden, maakt je post niet meer open, wordt bang dat er straks een deurwaarder op de stoep staat en voor je het weet heb je een angststoornis. Is het dan een psychische ziekte of is het misschien een begrijpelijke reactie op gewoon een moeilijke werkelijkheid? We zien vaak dat als we wat sociaal-maatschappelijke problemen oppakken en daar wat perspectief in ontstaat, de psychische klachten afnemen.’

Vraag groter dan verwacht

Binnen een jaar heeft Reinier al ruim tweehonderd individuele casussen begeleid, naast alle dagelijkse vragen van de samenwerkingspartners. Het zijn er meer dan van tevoren bedacht. ‘Mij verbaast het niet. De druk op de maatschappij wordt groter. Door hoge kosten neemt de bestaanszekerheid af en dat leidt in meer of mindere mate tot psychische klachten. In de vijf wijken van Delft West waarin wij actief zijn, leven relatief veel mensen onder de armoedegrens. Dat is de kwetsbaarste groep met de grootste zorgachterstanden die de weg naar de zorg niet goed kunnen vinden. Met ons project zetten we daarom in op deze kwetsbare mensen die de meeste hulp nodig hebben, maar daarvoor zelf niet aankloppen.’ 

Ongevraagde hulp

Het klinkt grensoverschrijdend. Als mensen geen hulp zoeken, waarom zou je het dan aanbieden? ‘Wij zien best veel schrijnende situaties. Armoede, betalingsachterstanden, vervuiling, uithuisplaatsingen. Soms zijn mensen zo gewend geraakt aan wat wij ‘een crisistoestand’ zouden noemen, dat het voor hen normaal is. Of ze schamen zich voor hun situatie, waardoor ze geen hulp vragen. Daarbij kom ik ook mensen tegen die slechte ervaringen hebben met bewind of (bemoei)zorg, en geen hulp meer willen. Of mensen die door hun gedrag of problemen nergens passen of niet welkom zijn. Maar je moet er wel wat mee, in het belang van de maatschappij, de veiligheid en het ontlasten van de zorg. Het kan niet zo zijn dat de politie of de ambulance elke week op de stoep staat, vanwege agressie, een overdosis of suïcidepoging.’

Op zoek naar een oplossing

‘Het gaat erom dat ik vrij snel een inschatting maak van de situatie. Als iemand depressieve klachten heeft door flinke schulden, kan schuldhulpverlening bijvoorbeeld al stabiliteit brengen. Soms is er maar één bezoek nodig en kan ik iemand helpen met zo’n soort doorverwijzing.’ Bij anderen gaat Reinier vaker langs om vertrouwen op te bouwen en mensen te begeleiden. ‘Ik word bijvoorbeeld ook bij casussen betrokken waarbij de woningbouw aangeeft dat er echt wat moet veranderen, omdat ze anders het huurcontract gaan beëindigen. Ik ga dan met zo’n persoon in gesprek: “Luister, we willen niet dat jij op straat komt te staan, dus wat kunnen we doen om dat te voorkomen?” Dat zijn best een lastige gesprekken, maar ik ben vrij eerlijk en dat is voor iemand soms toch een reden om onze hulp of een doorverwijzing naar de zorg te accepteren.’

In beweging komen

Het is niet altijd nodig, maar ook niet altijd mogelijk om iemand meteen door te verwijzen naar zorg of ondersteuning. ‘Er zijn wachtlijsten voor de ggz en ook voor Wmo-begeleiding. Maar we gaan dan niet zitten wachten tot iemand aan de beurt is; we kijken wat op korte termijn alvast mogelijk is. Er zijn veel dingen die mensen zelf al kunnen doen, waardoor ze een fijner leven hebben. Ik moet ze meestal wel eerst op weg helpen. Mensen, zeker mensen met wie het niet goed gaat, zijn geneigd om te blijven doen wat ze aan het doen zijn. Ze onderschatten de impact van hun eigen gedrag op hun welbevinden. En dan helpt het om samen te kijken hoe iemand zijn leven invult en wat eigenlijk prettiger zou zijn. Wél die post openmaken bijvoorbeeld, waar ze zich zorgen over maken. Wél ondersteuning aanvragen. Of simpelweg elke dag even naar buiten of naar een leuke dagbestedingsplek. Ik bepaal niet hoe iemand moet leven, maar kan wel meedenken wat er allemaal mogelijk is en ze helpen om daadwerkelijk in beweging te komen. Het is soms een beetje zoeken, maar als iemand iets wil, komen we altijd wel tot een verbetering van de huidige toestand. En het is leuk als je ziet dat het dan lukt. Dat iemand zelf weer stappen zet of aangeeft dat hij zich beter voelt. Of indirect, dat we van netwerkpartners horen dat het beter gaat.’

Schakel tussen schotten 

Het project van Reinier loopt officieel tot 2027. Maar Doel Delfland onderzoekt nu al of het mogelijk is om ook in andere stedelijke gebieden Buurt GGZ’ers in te zetten. Reinier is er blij mee. ‘Ik sta er 100 procent achter. Ik denk dat dit soort vormen nodig zijn om de complexere vraagstukken op te pakken en dat we daarmee ook werken aan het beschikbaar houden van de zorg. In deze positie kan ik een beetje ontsnappen aan alle hokjes en schotten in de zorg. Ik zit er tussenin. Ik kan gebruikmaken van de partners en zij van mij. Daardoor kunnen we doortastend optreden of oplossingen bedenken waardoor er schot komt in een zaak. En het is niet zo dat we alles oplossen, maar we kijken wel: wat is er aan de hand en wat moet er gebeuren? Soms moet je letterlijk een bank sjouwen om iemand in beweging te krijgen.’