‘Het formuleren van concrete, haalbare doelen geeft richting en houvast’

In 2025 zijn de eerste stappen gezet om doelgestuurd behandelen en begeleiden concreet vorm te geven binnen GGZ Delfland. Wat zijn de plannen voor de toekomst? En wat verandert er voor cliënten en behandelaren? Klinisch psycholoog en manager behandelzaken Annet Aalbers en klinisch psycholoog i.o. Dorien de Roos zijn enthousiast over de werkwijze. Dorien maakte in 2025 een ronde langs de poliklinieken en vroeg wat de teams nodig hebben voor deze verandering in de praktijk.

Allereerst, wat is doelgestuurd behandelen?

‘Bij doelgestuurd behandelen richten we ons op het doel dat een cliënt wil bereiken. Dat betekent dat je samen met de cliënt het doel van de behandeling bepaalt, bespreekt wat je gaat doen en regelmatig checkt of je nog stappen richting dat doel zet. Het doel maken we zo concreet en realistisch mogelijk, zodat een cliënt een helder beeld heeft van het eindresultaat. Nu is het voor een cliënt niet altijd duidelijk wat een behandeling inhoudt, terwijl we wel van cliënten verwachten dat ze een actieve bijdrage leveren aan hun herstel. Wij denken dat als cliënten een duidelijker beeld hebben van het eindresultaat en weten wat ze kunnen verwachten, ze zelf makkelijker stappen zetten richting dat doel. We lopen een stukje met ze op, maar daarna gaan ze zelf verder met wat ze bij ons hebben geleerd.’ 

Wat is nieuw aan deze werkwijze? 

‘Het is niet zo zeer nieuw’, vindt Annet. ‘Het is eerder een aanscherping van wat je als behandelaar altijd al doet in de behandeling. Wat wel verandert bij doelgestuurd behandelen, is dat het doel specifieker is. Het gaat om een specifiek, meetbaar, realistisch, haalbaar doel waaraan je een tijdsaspect verbindt. Dus: in hoeveel tijd gaan we dit doen? Dat bespreek je samen met de cliënt. En je komt daar vaker op terug: zitten we nog op koers van de doelen die we hebben afgesproken? Of zijn we al pratende op een heel ander terrein beland? Eigenlijk streef je samen veel gerichter naar resultaat. Het helpt om koers te houden en tussentijds te evalueren of de behandeling bijdraagt aan klachtenvermindering.’ 

Wat verandert er voor cliënten? 

‘Goede vraag, want doelgestuurd behandelen kan anders zijn dan de verwachting waarmee cliënten nu binnenkomen. Sommige cliënten vertellen hun verhaal en hopen dat wij dan als behandelaar een oplossing voor ze kiezen. Bij doelgestuurd behandelen formuleer je samen een realistisch doel waarbij je ook kijkt hoe de cliënt kan bijdragen aan het behalen van dit doel.’ Voor cliënten kan dit lastig zijn, merkt Dorien. ‘Vooral omdat ze vaak op een slecht moment bij je komen en niet alles kunnen overzien. Ze hebben nog niet op die manier nagedacht over herstel en realiseren zich op zo’n moment misschien ook helemaal niet dat de behandeling eindig is. Dus daar moeten we cliënten bewust van maken, al meteen aan het begin. Het formuleren van concrete doelen geeft dan richting en houvast.’ 

Vanaf wanneer gaat GGZ Delfland doelgestuurd behandelen? 

‘We hadden in de zomer van 2024 al een eerste presentatie over doelgestuurd behandelen van Kees Korrelboom, een van de auteurs van een praktijkboekje over doelgestuurd behandelen. Dus een paar behandelaren zijn er toen al mee gestart. Vanaf 2026 gaan we dit verder uitbreiden op onze poli’s.’ Elke polikliniek kiest hierin zijn eigen tempo en aanpak, benadrukt Dorien. Voor haar opleiding tot klinisch psycholoog heeft ze in 2025 aan de teams van zes poliklinieken gevraagd wat ze nodig hebben om op deze manier te kunnen werken. Dit werkt ze uit in een advies op maat. ‘Behandelaren zijn enthousiast over de werkwijze, maar het vraagt nog wel een vertaalslag naar de praktijk. Want wat betekent het nou concreet voor je werk? Daar gaan we bij helpen.’ Er is een klankbordgroep met enthousiaste behandelaren uit verschillende poli’s die meedenken over de uitwerking in de praktijk. In het team van Annet zijn er allerlei voorbeelden verzameld van doelen die je kunt opstellen met je cliënt. En er zijn ook enthousiastelingen die bijvoorbeeld intervisie willen vormgeven, zodat teams van elkaar kunnen leren. 

Jullie werken zelf al doelgestuurd. Kun je een voorbeeld geven van een doel?

‘Als je cliënt zich minder somber wil voelen, wat een gangbare hulpvraag is, ga je met die cliënt in gesprek over: wat moet er dan anders zijn in je leven, wil jij je minder somber voelen? Of: wat hoop je na de behandeling weer te doen wat je nu niet doet? Als uit het antwoord blijkt dat de cliënt zich dan minder terugtrekt en meer afspreekt met zijn sociaal netwerk, dan richt het doel zich daarop en behandel je daarop. Dit klinkt nu misschien makkelijker dan het is. Het vraagt tijd en aandacht om bij de start van de behandeling een goed, concreet doel te formuleren dat richting geeft aan de cliënt en tegelijkertijd de onderliggende problematiek aanpakt. Als een doel te specifiek is, bijvoorbeeld ‘één keer naar dat feestje’, kan iemand dit eenmalig doen, maar dan weet je niet of de angst die daaraan ten grondslag lag, weg is en niet uitbreidt naar andere activiteiten. Zulke heel specifieke doelen kunnen wel, maar alleen als onderdeel van een grotere strategie.’

En wat als er meerdere problemen tegelijk spelen, welke insteek kies je dan?

‘Dat is een vraag die we vaker krijgen van collega’s. Cliënten die bij ons komen, hebben meestal meerdere problemen tegelijk. Naast psychische klachten spelen er vaak maatschappelijke en/of sociale problemen. Maar je kunt niet alles tegelijk oplossen en niet alleen. Als psycholoog zijn wij bijvoorbeeld niet opgeleid om maatschappelijke problemen aan te pakken, terwijl onze collega’s bij Doel Delfland een cliënt daarin veel beter kunnen begeleiden. Dus wie doet wat? Dat gaat over de juiste zorg op het juiste moment. In onze behandeling kunnen er alsnog meerdere problemen tegelijk spelen. Dan kijk je welk probleem het meest centraal staat in het verhaal van de cliënt. Wat is het meest belemmerend in het leven de cliënt? Wat wil de cliënt zelf graag veranderen? Daar ga je vervolgens mee aan de slag, uiteraard in overleg met de cliënt.’ 

Kun je een voorbeeld geven van hoe je dan werkt?

‘Voor een cliënt die bekend is met middelengebruik, kwetsbaar is voor psychische ontregeling en traumatische ervaringen heeft, heb ik nu specifiek gekozen voor traumabehandeling’, vertelt Annet. ‘Dat was haar hulpvraag én we zien dat die nare ervaringen uit het verleden haar op dit moment het meest belemmeren in het dagelijks leven. Dat betekent dat ik in een sessie ook meteen start met de traumabehandeling en niet eerst vraag naar haar middelengebruik of het contact met de kinderen. Nee, ze gaat zitten en we gaan meteen aan het werk met EMDR. We hebben vooraf afgesproken welke nare herinneringen we gaan behandelen en er een tijd aan verbonden: eerst vijf sessies, dan gaan we evalueren. Heeft het effect dan kunnen we nog verlengen, maar binnen die vijf sessies willen we wel verschil zien.’

En wat gebeurt er dan met de andere problemen?

‘Die pakken we op binnen het team. Soms is er een psychiater betrokken vanwege medicatie of een verslavingsarts vanwege het middelengebruik. We weten ook dat bij sommige cliënten de onderliggende kwetsbaarheid niet weggaat of dat het juist belangrijk is om een vinger aan de pols te houden. Dat vragen we dan aan de begeleiders van Doel Delfland. Het gaat erom dat de psychologische behandeling, zoals die traumabehandeling, gefocust blijft en dat we op die manier een cliënt een stap verder helpen. En dat als het doel van die behandeling is behaald en stabiel is, een cliënt bij ons wordt uitgeschreven en eventueel door collega’s zoals de individueel trajectbegeleiders in het dagelijks leven wordt begeleid. Ook zij zullen afspraken maken en doelen stellen voor de begeleiding, zodat de verwachtingen helder zijn.’ Dorien vindt het nog belangrijk om te noemen dat cliënten niet altijd van hun psychische aandoening afkomen. ‘Ons doel is dan dat een cliënt zo goed mogelijk kan functioneren met zo min mogelijk hulp. Dat betekent dus ook dat je een behandeling kunt afronden terwijl er nog psychische (rest)klachten zijn. Daar maak je aan het begin van de behandeling afspraken over met de cliënt. Je bespreekt wat je gaat doen en ook met welke psychische klachten een patiënt zelfstandig kan leven na afronding van de behandeling.’

Wat levert deze werkwijze voor jullie op als behandelaar?

Annet en Dorien merken beide dat ze zich meer kunnen focussen op hun eigen rol. Annet: ‘Voorheen voelde ik me verantwoordelijk voor het héle welzijn van de cliënt. Al die andere problemen waarvoor ik niet ben opgeleid, nam ik erbij. En om toch een vinger aan de pols te houden, hield ik een cliënt dan soms langer in behandeling. Maar zonder doel gaat het zweven. Daarbij blijkt uit onderzoek dat er demoralisatie kan ontstaan als je lang doorbehandelt zonder dat er verdere klachtenvermindering optreedt. Dus behandelen we niet langer dan nodig. Dat is ook beter voor de eigen regie van een cliënt.’ Wat Annet ook prettig vindt aan doelgestuurd behandelen, is dat ze het behandelproces beter kan bewaken. ‘Als het doel meteen aan het begin helder is en je tussendoor vaker evalueert, zie je sneller waar het stagneert en kun je daar met je cliënt het gesprek over aangaan. Je kunt een interventie doen binnen het behandelprotocol of overstappen op een ander behandelprotocol dat past bij de problematiek. Als het dan nog niet werkt, moet je ook durven concluderen: we hebben alle twee superhard gewerkt, maar het leidt niet tot klachtenvermindering voor jou. Wij sluiten de behandeling af en gaan kijken wat beter bij jouw hulpvraag past.’

Zijn er ook nadelen of is er iets lastig aan doelgestuurd behandelen?

‘Het idee van doelgestuurd behandelen is dat je de behandeling afrondt als het doel is bereikt óf als je merkt dat je – ondanks jouw inzet en die van de cliënt – het doel niet bereikt. Het formuleren van die doelen vraagt nog oefening. We merken dat collega’s bang zijn dat ze een cliënt tekort doen als ze maar één doel stellen. Zo’n doel werkt juist goed, maar zoals we eerder uitlegden, moet het wel het onderliggende probleem aanpakken.’ Een ander punt dat behandelaren lastig vinden, is het afronden van een behandeling als een cliënt nog klachten heeft. ‘Onze neiging is al snel: we moeten intensiever, anders of langer gaan behandelen. Maar als het goed is, komt het afronden nooit als een verrassing. Je stelt een doel, verbindt daar een tijd aan en meet tussentijds waar je staat. Geef een cliënt ook de tijd om in het dagelijks leven de geleerde lessen te integreren. Of stop tijdelijk als een cliënt geen ruimte heeft om aan de behandeling te werken, is het advies van het boekje over doelgestuurd behandelen. Laat een cliënt over drie maanden een nieuwe afspraak maken. Dit is organisatorisch, met de lange wachtlijsten die we hebben, nu nog niet zo makkelijk, maar we gaan het wel proberen. Als we allemaal korter, gerichter en flexibeler gaan werken, maken we ruimte om een cliënt los te laten en weer op te vangen als dat nodig is.’

Jullie zijn in elk geval enthousiast. 

‘Ja, absoluut’, reageert Dorien meteen. ‘Wat mij aanspreekt, is dat het echt draait om het verbeteren van de kwaliteit van zorg, juist op de momenten dat je een cliënt hebt met meerdere complexe problemen. Daarom vind ik het zo interessant om dit voor mijn opleiding te onderzoeken en hoop ik behandelaren verder te ondersteunen bij deze werkwijze.’ Dorien merkt dat doelgestuurd behandelen haar houvast geeft bij complexere zorgvragen. ‘Het maakt het voor mij ook makkelijker, concreter, om collega’s te vragen even mee te denken over de inhoud, de doelen en of ik nog op de goede route zit. Dit koppel ik dan ook weer terug aan de cliënt. Ik vind het fijn dat je daardoor minder solistisch werkt. Met je cliënt, maar ook met je team en collega's. Vroeger kon ik thuis nog weleens gaan nadenken over ingewikkelde hulpvragen en het gevoel hebben dat ik het moest oplossen. Deze werkwijze geeft een fijn kader. Daardoor heb ik ook meer plezier in mijn werk.’