‘Soms is juist psychologische behandeling de beste ingang voor stabiliteit en herstel’

De inzet van een psycholoog op de acute, kortdurende opnameafdelingen is niet gebruikelijk. Maar sinds gezondheidszorgpsycholoog Kelly van Santen in 2025 wekelijks aanschoof bij het ochtendoverleg op de kliniek, is dat idee veranderd. De teams ontdekken dat haar expertise de behandeling en begeleiding van patiënten verbetert en tegelijkertijd de kennis in het team vergroot. Hoe, bij wie en in welke situaties is de inzet van een gezondheidszorgpsycholoog gewenst? Dat brengt Kelly dit jaar in kaart met haar project ‘Goed gezien’.

‘Vroeger was de visie dat op een kortdurende acute opnameafdeling geen ruimte is voor psychologische behandeling’, legt Kelly uit. ‘En dat is meestal ook zo. Als een patiënt in crisis binnenkomt, is vaak eerst medicatie nodig, rust en/of regelmaat. Maar psychiaters en de verpleging op de acute klinische afdelingen merken steeds vaker dat het kan helpen als we in die opnameperiode een cliënt ondersteunen met een psychologische behandeling. Vooral als psychologische klachten van invloed zijn op het ontstaan van een crisissituatie, zoals bij traumaklachten. Dus waar het idee voorheen was ‘eerst stabiliseren dan pas behandelen’ zien we nu: we stabiliseren door te behandelen.’ 

Expertise laag IQ 

Het idee voor het project ‘Goed gezien’ ontstond gaandeweg. ‘Vanuit mijn rol als lid van het expertiseteam licht verstandelijke beperking (LVB) heb ik in 2024 op de kliniek voor langdurige zorg een team tijdelijk ondersteund bij het herkennen, diagnosticeren en omgaan met cliënten met een lager IQ. Daarna sloot ik structureel één keer per week aan bij het ochtendoverleg op de klinieken voor kortdurende gesloten opname. We namen samen de IQ-scores door als deze bekend waren of ik adviseerde een screeningsvragenlijst af te nemen. Aan de hand daarvan gaf ik advies voor diagnostiek, behandeling en/of bejegening.’ 

Haar expertise en brede blik als gezondheidszorgpsycholoog (gz-psycholoog) bleef niet onopgemerkt in de ochtendoverleggen. ‘Natuurlijk zat ik er aan tafel vanwege mijn expertise in de omgang met cliënten met een laag IQ, maar als psycholoog kijk ik ook naar context (systeem), gedrag en onderliggende verklaringen. Welk gedrag zien we? Is het wel een psychose of is iemand met een autismespectrumstoornis extreem overprikkeld en ontregeld? Wat is het cognitief en emotioneel ontwikkelingsniveau? Hoe komt het dat iemand zo overbelast is geraakt? Is er familie betrokken? Hoe is de ontwikkeling verlopen, heeft iemand trauma’s meegemaakt? Je kijkt door een andere bril.’

Interventie in vastgelopen casus 

In de zomer 2025 klopte een team van de acute opnameafdeling bij haar aan vanwege haar rol en expertise. ‘Op de afdeling verbleef een cliënt met autismespectrumstoornis en posttraumatische stressstoornis (PTSS) die maar niet stabiliseerde. Ze wilde niet meer leven, had voortdurend last van herbelevingen en uitvalsklachten, en herstelde onvoldoende van medicatie en gesloten opname. De afdeling vond het schrijnend en wisten niet hoe ze deze problematiek moesten behandelen. Dus vroegen ze mijn hulp: ‘Door de PTSS-klachten lopen we vast, kun jij als gz-psycholoog niet iets doen?’ Ik dacht: ja, ik kan haar wel traumabehandeling (EMDR) geven, maar het past niet binnen mijn taken. Ik ben hier alleen tijdens het ochtendoverleg om mee te denken over mensen met een laag IQ en deze cliënt heeft geen laag, maar juist een hoog IQ. Dus nee, eigenlijk niet, maar wie dan wel? Ze viel tussen wal en schip. Er was een indicatie voor traumabehandeling, de cliënt stond er open voor, maar de psychiater of verpleegkundigen bieden geen traumabehandeling. Ik kon het niet aanzien dat deze cliënt niet de behandeling kreeg die ze nodig had.’

Zo is het project ‘Goed gezien’ geboren, een psychotherapeutische blik op acuut klinische zorg. ‘Ik wilde wel helpen, maar op een zorgvuldige, gestructureerde manier, zodat het niet bij een eenmalige interventie zou blijven. Dus ben ik in gesprek gegaan met de managers van de poli en de kliniek: ‘Mag ik een project opzetten, waarmee we een nieuwe werkwijze kunnen testen? En dat is zo leuk aan deze organisatie, dan krijg je daadwerkelijk de ruimte om dit in de praktijk te brengen. Mijn idee was om samen met de gesloten opnameafdeling een jaar in de praktijk te onderzoeken hoe een gz-psycholoog het team kan versterken. Niet vanachter het bureau, maar door mee te draaien met diagnostiek, casuïstiekbespreking, behandeling, bejegeningsadviezen en scholing aan verpleegkundigen.’

Eén dag per week

Bij de start van het project is Kelly meteen samen met de managers en de verpleging om de tafel gaan zitten. ‘Stel dat ik als gz-psycholoog op jullie afdeling zou komen werken, waar is dan behoefte aan? Het meedenken bij het ochtendoverleg deed ik al, maar wat zou nog meer kunnen helpen? En voor hoeveel uur, voor wie? We hebben gekozen voor acht uur per week, omdat de psychologische interventie niet voor iedereen nodig en mogelijk is. Het gaat vooral om patiënten die niet goed herstellen zonder de inzet van een psycholoog en die nog geen behandelaar hebben vanuit een andere afdeling, zoals een polikliniek of FACT-team. Met dit project willen we de kwaliteit van zorg verbeteren, de opnameduur verkorten en de kennis in het team vergroten.’

Kelly werkt sinds november 2025 op vrijdag op de kliniek, een vaste dag, zodat de verpleging haar makkelijker weet te vinden. ‘De dag begint met het ochtendoverleg. Daarna is mijn agenda gevuld met afspraken. De indicatie voor een psychologische behandeling of diagnostiek volgt uit de ochtendbespreking of stelt de psychiater als regiebehandelaar. Het ene uur zie ik iemand voor EMDR, het andere uur voor cognitieve gedragstherapie, dan weer een diagnostisch gesprek. Daarnaast geef ik het verpleegkundig team klinische lessen en adviezen over bejegening. Dus ook: hoe zie je dit gedrag, wat observeer je, en wat doe je ermee? Daarmee geven we samen meer richting en invulling aan het herstel, waardoor het herstelproces soms sneller gaat en we cliënten een stevigere basis meegeven, waardoor ze hopelijk niet meer terugvallen.’

Verkorten opnameduur 

Al na de eerste maanden op de gesloten afdeling kan Kelly voorbeelden geven van helpende interventies. ‘Ik kon bijvoorbeeld een cliënt helpen die niet naar huis durfde. De gebeurtenissen die in korte tijd hadden plaatsgevonden en hebben geleid tot de opname, waren dusdanig beangstigend (intrusief) dat zij vermeed om terug naar huis te gaan. Ik heb EMDR gedaan op dat beeld en ook meegedacht over de stressfactoren waardoor zij uiteindelijk zo ontregeld is geraakt. Daardoor hebben we vanuit de afdeling begeleiding thuis geregeld, familie betrokken en een maatschappelijk werker ingeschakeld om te ondersteunen op financieel vlak en het organiseren van dagbesteding. We zijn er samen in geslaagd dat ze wel naar huis kon en hebben tijdens de opname het vangnet versterkt. Ik zie deze cliënt nu nog wel op de polikliniek bij het expertiseteam LVB, omdat blijkt dat er meer trauma’s spelen die het functioneren in het dagelijks leven belemmeren.’

Start met de behandeling

Het is niet altijd mogelijk om al op de kliniek te starten met de behandeling, maar dan alsnog kan de rol van Kelly ondersteunend werken bij het herstel. ‘Als ik voorzie dat er een langdurige traumabehandeling nodig is, is het niet verstandig om op de kliniek al te starten, omdat je iets in gang zet waarvan je zeker moet zijn dat het op de polikliniek gecontinueerd kan worden. Maar op zo’n moment kan ik wel voorwerk doen met bijvoorbeeld diagnostiek of psycho-educatie. Laatst vroeg het team of ik wilde meekijken bij een depressieve cliënt bij wie geen verbetering zichtbaar was. Ik heb geluisterd, kon vanuit mijn expertise met een laag IQ beter aansluiting vinden en duidelijk uitleggen wat we wel en niet konden doen. We zijn gestart met diagnostiek, zodat mijn collega’s op de polikliniek direct met een goed plan kunnen starten. Deze aanpak gaf houvast. Deze cliënt kwam huilend van verdriet binnen en ging huilend van opluchting naar buiten. Er ontstaat op zo’n moment hoop, perspectief en een basis voor herstel. We merken bovendien dat het heel verbindend werkt als ik als psycholoog overleg met de psycholoog in de ambulante setting. We spreken dezelfde taal.’

Uitbreiding kennis in het team

Naast concrete casussen ziet Kelly ook hoe fijn het is dat ze met haar blik meekijkt naar een cliënt: hoe zit dit, hoe kunnen we dit gedrag verklaren en voorkomen dat iemand opgenomen moet worden? Als we de risicofactoren kennen, kunnen we daar een goed plan voor maken. Het is mooi om te zien dat iedereen zijn eigen specialisme inbrengt. Dan zit ik in een overleg en denk ik: kijk nou, we krijgen samen beweging in een casus die is gestagneerd, dat is toch gaaf? Dat is zo’n beloning voor de inzet. En natuurlijk zijn er ook momenten dat het niet lukt, maar dan helpen we elkaar om te nuanceren of is er op een ander terrein iets bereikt. Zo houd je het goed vol, want het is natuurlijk ook uitdagend werk.’ 

Kelly geniet van haar vrijdag-kliniek-dag. ‘We zijn samen zo veel nieuws aan het leren. Het team is heel leergierig en wil van alles weten. Wat ze bijvoorbeeld kunnen verwachten na een EMDR-sessie, zodat ze beter voor een cliënt kunnen zorgen. Maar ook hoe ze beter met een cliënt kunnen omgaan met een lager IQ of jong emotioneel ontwikkelingsniveau. Als orthopedagoog schud ik adviezen hoe met iemand om te gaan bijna ongemerkt uit mijn mouw. Dus ik moet zelf soms nadenken: wat doe ik eigenlijk? Want het is wel helpend. Als iemand bijvoorbeeld steeds gilt omdat hij bang is, moet je niet alleen het beloningsgedrag doorbreken, maar ook alternatieven geven, zoals een kaart met de tekst: “Ben je bang? Druk op dit knopje en dan komen we.” Ik help het team om gedrag te verklaren en geef praktische adviezen voor de bejegening.’

Meerwaarde en profiel in kaart brengen

Tot slot: wat is het plan voor de toekomst? Is dit tijdelijk of blijvend? ‘Het idee is dat dit wordt geïmplementeerd. Het doel van het project is dat we goed kunnen onderbouwen wat de meerwaarde is van de gz-psycholoog op de acute opnameafdelingen. In november 2026 zullen we een presentatie geven aan de directie en alle regiebehandelaren van GGZ Delfland. Daarin vertellen we wat we in het project hebben gedaan en geleerd, en komen we met een advies voor het implementeren van deze discipline op de kortdurende gesloten opnameafdeling. Veranderingen binnen GGZ Delfland verlopen via een vaste structuur, dat betekent dat we de komende maanden grondig onderzoeken hoe deze rol eruit moet zien. Als dat duidelijk is, staat het als een huis en hebben we kunnen aantonen dat de inzet van de gz-psycholoog in de kliniek bijdraagt aan klinisch herstel en deskundigheidsbevordering.’ Het betekent dat Kelly nog tot november meedraait en in kaart brengt welke patiënten ze ziet, met welke hulpvragen, hoeveel tijd ze was betrokken, welke behandelingen ze doet. Ook beschrijft ze zorgvuldig wat de verwachtingen zijn voor de gz-psycholoog die deze rol zal vervullen. ‘Onze intentie is dat we eind dit jaar een vacature kunnen uitzetten met een duidelijke profiel- en rolbeschrijving!’